Zabytkowe elewacje

Opieka nad budynkami zabytkowymi, bez względu na czas w jakim powstawały, wymaga nie tylko fachowego postępowania i wiedzy koniecznej do prowadzenia robót remontowych, ale także dostępu do specjalistycznych materiałów budowlanych.

Coraz więcej firm posiada w swojej ofercie systemy spełniające wymagania konserwatorów zabytków. Często są to materiały produkowane według receptur i z surowców znanych od wieków. Obecnie dla celów konserwatorskich wytwarzane są także materiały zawierające w sobie wysoką technologię i myśl techniczną.

Konserwacja elewacji

Prowadzenie robót konserwatorskich i renowacyjnych na obiektach zabytkowych wymaga zastosowania technologii i materiałów możliwie najbardziej zbliżonych do zastosowanych na obiekcie pierwotnie, czyli materiałów możliwie najbardziej zbliżonych do tych historycznych. Przyjmuje się przy tym, jako jedną z podstawowych zasad konserwatorskich, założenie, iż wykonywane roboty i użyte do ich wykonania materiały nie mogą w żaden sposób pogorszyć stanu zabytkowej substancji. Każda wykonana warstwa lub zabezpieczenie winny być usuwalne. Także nowe wyprawy o charakterze ochronnym, wobec oryginalnych warstw, winny zapewniać możliwość usunięcia bez naruszenia struktury oryginalnej substancji zabytku.

Być może dlatego osoby, którym leży na sercu dbałość o powierzone ich opiece obiekty zabytkowe są dość sceptycznie nastawione do produktów i materiałów budowlanych, zwłaszcza w zakresie szeroko rozumianej chemii budowlanej. Stąd, każdy producent, któremu udaje się wprowadzić, wytwarzane przez siebie wyroby do gamy dopuszczonych do stosowania na obiektach zabytkowych, uważa się za członka ekskluzywnego klubu.

Do renowacji elewacji zabytkowych, także obecnie stosuje się farby znane od setek lat, ale także będące produktami powstałymi współcześnie i nowoczesnymi pod względem technologicznym. I tak w tej specyficznej grupie rozróżnić można: farby mineralne (wapienne, cementowe, silikatowe).

Mineralna elewacja

Farby wapienne stanowią, bodaj najstarszą odmianę farb mineralnych. Były one powszechnie stosowane przez kilkanaście stuleci. Wysoka zasadowość spoiwa i konieczność stosowania odpornych, zasadowych pigmentów zapewniała farbie wapiennej pełnienie roli ochrony elewacji przed agresją mikrobiologiczną. Ponadto takie powłoki pozwalają na kontrolę zachodzących w murze procesów wilgotnościowych. Obecnie farby wapienne znajdują zastosowanie głównie do renowacji tynków w obiektach zabytkowych. Są jedynym typem farb, dopuszczonym do stosowania na obiekty zabytkowe bez ograniczeń.

W farbach cementowych spoiwem jest zwykle biały cement portlandzki. Stosowane w nich pigmenty zasadowe pozwalają na uzyskanie zabarwienia typu pastelowego, o stosunkowo niskim nasyceniu koloru i ograniczonej gamie możliwych do uzyskania barw. Farby cementowe są nieco trwalsze od farb wapiennych, niemniej stosunkowo trudna technologia robót z ich zastosowaniem i łatwość dostępu farb innych rodzajów spowodowała, że stosowane są w wyjątkowych przypadkach. Farby cementowe z wypełniaczami charakteryzują się stosunkowo niskim oporem dyfuzyjnym, ale dość wysoką nasiąkliwością. Tworzą powłoki typu laserunkowego, czyli takie które są szczególnie cenione przez konserwatorów zabytków.

Farby silikatowe stanowią obecnie najbardziej rozpowszechnioną odmianę farb mineralnych. Posiadają największą trwałość, dzięki swojej odporności na czynniki atmosferyczne, brakowi rozwoju na ich powierzchni ognisk skażeń mikroorganicznych, bardzo dobrą przepuszczalność pary wodnej, trwałość koloru dzięki konieczności stosowania odpornych (także na promieniowanie UV) pigmentów. Zapewniają utrwalanie podłoży mineralnych, znikome brudzenie. Farba krzemianowa (silikatowa) winna zostać przygotowana, przez zmieszanie spoiwa z pigmentami i wypełniaczami, bezpośrednio przed wykonaniem robót. Gotowość robocza mieszaniny jest stosunkowo krótka i zużycie jej winno nastąpić w okresie kilku godzin. Warto powiedzieć, że farby silikatowe, są nieusuwalne ze względu na występowanie w procesie wiązania reakcji chemicznej z podłożem. I właśnie ta ich cecha przez wiele lat stanowiła główną przeszkodę przed stosowanie farb silikatowych w konserwacji elewacji zabytkowych.

Farby dyspersyjne

Stanowią najpowszechniej stosowaną obecnie grupę farb elewacyjnych i dotąd nie znajdowały szerokiego zastosowania dla obiektów zabytkowych. O ich powszechności zdecydowała zarówno łatwość stosowania, jak i bezpieczeństwo podczas aplikacji. Wadą farb emulsyjnych jest możliwość rozdzielania się składników dyspersji podczas długotrwałego przechowywania.

Farby żywiczno-silikonowe

Uznawane były przez dwie dekady za najnowocześniejsze. Specjaliści od marketingu przedstawiali je jako idealne połączenie powłokowych wypraw o jednocześnie wysokiej hydrofobowości, charakterystycznej dla farb dyspersyjnych i wysokiej paroprzepuszczalności. W rzeczywistości farby żywiczno-silikonowe nie stanowią nowego typu powłok. Uznać należy, że są one rodzajem farb dyspersyjnych o charakterze błonotwórczym. Tyle tylko, że tworzone przez nie powłoki, posiadają liczne mikropory, ułatwiające przenikanie gazów. Znaczącym argumentem na rzecz stosowania farb silikonowych jest ich długotrwała, zachowywana w okresie eksploatacji, czystość. Taki stan specjaliści tłumaczą brakiem właściwości termoplastycznych powłoki i co za tym idzie ograniczeniem możliwości przylegania zanieczyszczeń. Jednak konsekwencją jest także brak elastyczności tych powłok.

Oprócz tego, farba silikonowa wykazuje doskonałe właściwości dielektryczne, wysoką odporność na niskie i wysokie temperatury oraz niepalność. Także pod względem odporności na czynniki chemiczne (spaliny, ozon, tlenki siarki i fosforu, kwaśne deszcze ) nie ma sobie równych wśród farb elewacyjnych. Pewne problemy występują natomiast w przypadku oddziaływania promieni UV na żywice silikonowe. Może się bowiem zdarzyć, że ich powierzchnia ulegnie pewnej degradacji (proces nadmiernego kredowania) i z czasem powłoka silikonowa stanie się silnie porowata, a co za tym idzie wodoprzepuszczalna. Farby silikonowe powierzchniowo impregnowane, nie okazały się dostatecznie trwałym rozwiązaniem. Dlatego farby silikonowo-żywiczne także podlegają modernizacji. Obecnie do ich produkcji stosowane są przeważnie wodne roztwory żywic siloksanowych (polisiloksany, krzemotlenowe) lub silanowych (krzemowodory), stanowiące odmianę żywic silikonowych (krzemoorganicznych). Zmiany zachodzące w ich strukturze, mimo intensywnego oddziaływania promieni ultrafioletowych, nie stanowią problemu nawet przez kilkanaście lat użytkowania. Oznacza to, że powłoka zachowuje swoją hydrofobowość.

Inną zaletą farb żywiczno-silikonowych jest łatwość ich barwienia i uzyskiwanie szerokiej gamy kolorystycznej. Stosując te farby należy pamiętać o konieczności wcześniejszego przygotowania podłoża.

Tynki na zabytkach

Tynki stanowią chyba najbardziej narażony na degradację element budynków zabytkowych. W efekcie zmian wilgotności przegród, czynników atmosferycznych lub z powodu osiadania obiektów albo przenoszonych na nie drgań, tynki ulegały zniszczeniu. Wskutek przenikania do murów wilgoci ulegają destrukcji nie tylko tynki zewnętrzne, ale także te wyprawy wewnątrz budynków.

Coraz częściej wykorzystuje się do prac konserwatorskich tynki podkładowe i wygładzające zawierające spoiwo cementowe.

Powstała też cała grupa lekkich tynków renowacyjnych. Ich podstawowym zadaniem jest zatrzymanie w swoim, silnie porowatym wnętrzu soli, ich zmagazynowanie i umożliwienie im krystalizacji. Tynki renowacyjne charakteryzują się właściwościami hydrofobowymi, co oznacza, że zapobiegają wnikaniu do wnętrza tynku, a dalej ściany wody. Zredukowaniu uległa także zdolność kapilarnego podciągania wody.

Oczywiście same tynki nawet renowacyjne nie osusza muru, konieczne jest często wykonanie izolacji i drenażu. Dobór materiałów i technologii wykonania powinien być przeprowadzony na etapie projektowania prac na podstawie stanu faktycznego i ewentualnych badan fizyko-chemicznych.

A co do wnętrz?

Kolejnymi produktami mającymi zastosowanie w odnawianiu zabytkowych budowli są gładzie mineralne: cementowa i szpachlowa. Gładź cementowa przeznaczona jest do wykonywania cienkowarstwowych tynków na ścianach i sufitach oraz do innych prac remontowych, wykończeniowych i dekoracyjnych w budownictwie wewnątrz pomieszczeń i na zewnątrz. Ze względu na swoje właściwości doskonale sprawdza się w pomieszczeniach zawilgoconych. Dobrze wiąże się z podłożem betonowym, cementowym i cementowo-wapiennym. Gładź szpachlowa przeznaczona jest do wykonywania cienkowarstwowych tynków, napraw ścian i sufitów oraz innych prac remontowych, wykończeniowych i dekoracyjnych w budownictwie wewnątrz pomieszczeń. Nie zawiera syntetycznych materiałów mogących wpłynąć na utratę zabytkowego charakteru powierzchni. Może być użyta do wypełniania ubytków, spękań na tynkach. Obie gładzie dzięki bardzo dobrej obrabialności umożliwiają doprowadzanie ścian i sufitów do wyjątkowej gładkości. Dużą zaletą jest uzyskiwana biel, która zmniejsza koszty związane z późniejszym malowaniem.

Komentarze

Nie ma jeszcze komentarza do tego arykułu